ترجمه آپ
دارالترجمه رسمی ترجمه آپ

ترجمه وب سایت

قوانین و ضوابط ترجمه

مقدمه

ترجمه یکی از مهمترین واساسی ترین ارکان اصلی هر زبان در جای خود و عوامل فرهنگ و تمدن هر جامعه به شمار می رود. ترجمه از مهم ترین وسایل ارتباط، انتقال و القاء افکار و سازنده ملتها به یکدیگر است و اکنون که علم در تمام زمینه ها به سرعت در حال گسترش و پیشرفت است و دستیابی به تازه های علمی در جای جای جهان صورت می پذیرد، تنها راه بهره مندی از این تازه ها، ترجمه و برگردان این یافته های جدید به زبان هر ملت است. از این رو ترجمه لازمه بهبود زندگی اجتماعی، اقتصادی و صنعتی کشورها بوده و از جمله راه های بهره گیری از تجارب آنها در زمینه های مختلف علم و ادب و صنعت و هنر است.

نکته قابل توجه در ترجمه این است که مترجم باید علت، هدف، مخاطب ترجمه، مسایل، ضرورت ها و ارجحیت ها را مدنظر داشته باشد تا با اولویت بندی هر کدام از آنها و در نظر گرفتن توانایی و دانش خود اقدام به کار نماید.

در میان دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا که حجم کثیری از متقاضیان ترجمه را تشکیل می دهند ، و مهم ترین منابع درسی و کمک درسی ، تحقیقی- پژوهشی آن ها در زمینه و رشته های مختلف دانشگاهی اعم از فنی و مهندسی ، پزشکی ، هنر ، علوم انسانی و ..... .به زبان غیر فارسی و غالباً انگلیسی می باشد، اهمیت کار ترجمه با وضوح بیشتری به چشم می خورد و ضرورت ترجمه این متون را برای انتقال مفاهیم و تازه های علمی جدید در این مراکز دو چندان می نماید. از آنجا که جامعه مترجمین مسئولیت کار ترجمه را به طور کامل بر عهده دارند ضروری است که با شیوه های ترجمه و برگرداندن زبان آشنا بوده و در ضمن الگویی برای مراحل مختلف انتخاب متن و ترجمه آن مطابق با معیارهای استانداردهای بین المللی ترجمه در دست داشته باشند. از این رو شایسته است شاخصه هایی تعیین شود تا متون مبدا در قالب شناخته شده ای ترجمه شوند. چرا که دانستن زبان تنها برای ترجمه کافی نیست و مترجم باید با اصطلاحات یک دانش آشنا باشد(کاری که هنوز در هیچ کجا به طور جدی انجام نشده است). در این نوشتار برآنیم تا به طور کلی مطالبی را در باب ترجمه و آیین آن به نگارش درآوریم و تا جایی که امکان دارد، رهیافت های مورد نظر در این کار را مشخص نمائیم تا راهنما و پاسخگوی سؤالات و نیاز کسانی باشد که در این راه قدم گذاشته و دست به کار ترجمه متون زبان مبدا می شوند.

از آنجایی که متن ترجمه، اصول، معیارها و شیوه خاص خود را دارد، این راهنما با بهره گیری از نظرات کارشناسان و منابع موجود تهیه شده است تا ترجمه های متون مختلف به شیوه ای یکسان و به صورت ضابطه مند ارائه شود. رعایت تمام اصول و معیارهای این راهنما برای مترجمین ترجمه الزامی است.


ترجمه و انواع آن

ارائه تعریف دقیق و فنی از ترجمه کار ساده ای نیست. تعاریف متعددی از ترجمه انجام شده که غالباً کلی و نظری است. در کتب متعدد نویسندگان با ارائه تعاریف مختلف از مترجمان گوناگون، سعی کرده اند تعریفی جامع و فراگیر از ترجمه ارائه دهند که بعضی از آنها عبارتند از:

فرآیند جایگزینی عناصر متنی زبان مبدأ (زبانی که از آن ترجمه می شود) به وسیله عناصر متنی زبان مقصد(زبانی که به آن ترجمه می شود) که طی آن مترجم باید سعی کند با این عمل جایگزین سازی خود زمینه ای را فراهم بیاورد که در آن نویسنده اصلی و خواننده متن ترجمه با هم به تعامل و تأثیر متقابل بپردازند.برگردان یک واژه، مطلب، متن، مفهوم و یا اندیشه از زبانی به شکل زبان دیگر، به نحوی که حداکثر رسالت و حفاظت محتوای آن موضوع رعایت شود و در عین حال برای خواننده ای که به زبان او برگردانده شده، به بهترین شکل ممکن قابل درک، فهم و بهره برداری باشد.

ترجمه بر اساس آنکه به شکل زبان مبدأ توجه داشته باشد یا به معنای آن، به سه نوع تقسیم می شود:

ترجمه تحت الفظی : ترجمه کلمه به کلمه است که اصولاً معلول عدم آشنایی مترجم به هر دو زبان و کاربرد نادرست واژگان، اصطلاحات و عبارات اصطلاحی آنها می باشد. (طاهره صفارزاده، اصول و مبانی ترجمه، تهران: نشر همراه، 1380، ص29). بیشتر مترجمان که قصد ترجمه تحت الفظی را دارند در واقع نوعی ترجمه تحت الفظی تا حدودی تعدیل شده را به کار می برند که در این نوع ترجمه مترجم تا جایی که معانی کاملاً بی ربط نباشد، ترجمه را تعدیل می کند.

ترجمه اصطلاحی : در این ترجمه، مترجم در ساختارهای دستوری و انتخاب اقلام واژگانی از شکل های طبیعی زبان مقصد استفاده می کند. اصل غالب در این نوع ترجمه این است که معنای زبان مبدأ را (یعنی توانایی را که منظور نظر ابلاغ کننده اصلی است) به شکل طبیعی زبان مقصد مجدداً ارائه می کند. در ترجمه اصطلاحی چنین به نظر می رسد که در اصل، ترجمه به زبان مقصد نوشته شده است و غالباً مترجمان خوب، سعی دارند به صورت اصطلاحی ترجمه کنن

ترجمه آزاد : این ترجمه، ترجمه ای است که اطلاعاتی اضافه بر آنچه در متن مبدأ آمده به آن افزوده شده است و مترجم پیام متن مبدأ را صرف نظر از آرایش ردیفی زبان مبدأ به صورت آزاد در چهارچوب زبان مقصد ترجمه می کند.این نوع از ترجمه برای انتقال علوم و آموزش همگانی می تواند مناسب باشد ویا برای متونی که ترجمه آن غیر ممکن باشد؛ چرا که آسانترین راه برای انتقال دانش به جویندگان آن، آسان سازی علم و حذف اصطلاحات پیچیده و نوشتن با قلمي روان و نثری گویا است که این امر جز از طریق ترجمه آزاد صورت نمی گیرد. در این ترجمه معنا لزوماً همان چیزی نیست که در زبان مبدأ وجود دارد، بلکه مفهوم و محتوای کلی آن همراه با توضیحاتی دیگر به زبان مقصد ترجمه می شود. از این رو کاری مورد اعتماد برای فعالیت های علمی به شمار نمی رود و برای گسترش دانش عمومی میان عموم مردم کارآیی دارد و مورد پذیرش بسیاری از اهداف نیست

توجه به این نکته ضروری است که ترجمه تحت الفظی از آنجا که به ندرت روان بوده و کلمه به کلمه متن زبان مبدأ در آن ترجمه می شود، زیاد خوشانید نیست و متن دقیق و موجزی از آن به دست نمی آید.

ترجمه آزاد نیز همانطور که گفته شد اطلاعاتی بیش از حد بر موضوع متن اصلی می افزاید که گاهی موجب تحریف متن مبدأ می شود. اما ترجمه اصطلاحی از آنجا که هدف بیشتر مترجمان خوب قرار می گیرد می تواند گزینه مناسبی برای کار ترجمه باشد؛ هرچند غالباً همین نوع ترجمه نیز مخلوطی از انتقال تحت الفظی واحدهای دستوری به همراه ترجمه اصطلاحی معنای واژگان می باشد.


روش مناسب ترجمه در پایان نامه ، تحقیقات پایانی و متون تخصصی

از آنجا که مترجمین گرامی معمولاً در حیطه تخصصی خود دست به کار ترجمه می شوند باید بیش از هر چیز به دو موضوع خاص در ترجمه متون تخصصی توجه کنند:

بافت و نظام متنی زبان مبدأ : بافت و نظام متنی زبان مبدأ : مترجم باید در ترجمه متون تخصصی به نظام عناصر نا آشنا و نیز چگونگی آرایش کلمات در داخل جملات توجه کافی داشته باشد چرا که کوچکترین تغییر در این عناصر منجر به تحریف پیام و دخالت در محتوای آن می شود و متون تخصصی به لحاظ ماهیت ویژه خود تحمل چنین تحریف و دخالتی را ندارد.

مسائل فرهنگی : به لحاظ اینکه مفاهیم این نوع متون ممکن است از نظر فرهنگی، ناهمگونی وسیعی با فرهنگ زبان مقصد داشته باشد، بر این اساس ممکن است مترجم در یافتن معادل در زبان مقصد برای اینگونه مفاهیم دچار مشکل شود. برای رفع این مشکل، مترجم باید توضیحاتی را در زیرنویس و به صورت حاشیه برای مطالب بیاورد تا بدون اینکه ضربه ای به متن اصلی بخورد، معنا واضح و روشن شود.این امر به دلیل یکی نبودن بانک دانش مخاطبان اولیه و بانک اطلاعات مخاطبان زبان مقصد، اتفاق می افتد و بنابراین بر مترجم لازم است که بسیاری از اطلاعاتی را که نویسنده اصلی به صورت ضمنی باقی گذاشته است، با صراحت بیان کند، در عین حال باید بسیار دقت کند که با افزودن این گونه اطلاعات، هدف نویسنده اصلی را دگرگون نکند.از این روست که باید توضیحات به صورت حاشیه ( نه درون متن اصلی ) آورده شود.با لحاظ نکات پیش گفته، مترجمین در پایان نامه های خود می بایست از روش ترجمه اصطلاحی استفاده کنند.


اهداف ترجمه

هر ترجمه ای که از زبانی به زبانی دیگر صورت می گیرد، هدفی خاص را دنبال می کند. به طور کلی نیاز به ترجمه از آن زمان آغاز شد که انسان ها به علت اختلاف در زبان، فرهنگ و رفتار جوامع خود، از درک عقاید و افکار انسان های دیگر از جوامع مختلف عاجز بودند و ترجمه، عامل از میان برداشتن موانع و پل ارتباطی جوامع گوناگون گردید. اهم اهداف ترجمه را می توان به شرح زیر برشمرد:

  • انتشار افکار، عقاید و مفاهیم مردم کشوری برای کشور دیگر.

  • برقراری ارتباط بین افراد یا گروه ها با زبان و فرهنگ متفاوت

  • آشنایی با آداب، رسوم، عقاید و آگاهی از نظریات و افکار مردمان دیگر

  • کسب اطلاع از علوم، فنون، تکنولوژی مدرن و تحقق آن در رشته های مورد نیاز.

  • انتقال آراء نویسندگان و اندیشمندان یک جامعه به جوامع دیگر.

  • کسب آگاهی از حوادث، ماجراهای تاریخی و تجارب گذشته ملل دیگر.

  • کمک به گستردگی ارتباطات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی و برگردان آثار سازنده و مفید به زبان مقصد.

  • تبادل و انتقال تجربه های علمی، فرهنگی، هنری، حقوقی، اقتصادی، فنی و غیره.

اما به طور کلی مترجمین محترم می توانند با توجه به مسایل و عواملی که آنان را به کار ترجمه ترغیب نموده و با توجه به موضوع متنی که ترجمه می کنند اهداف خاص خود را ذکر نموده و آن را در طرح تحقیق برشمارند.

سبک و لزوم رعایت آن

هر نویسنده بر اساس هدفی که دارد از ساختارهای گرامری مختلف و اقلام واژگان گوناگون برای ایجاد تأثیرات خاص مورد نظر خود استفاده می کند که به آن سبک می گویند. منظور از سبک در واقع شیوه بیان متن زبان مبدأ است.

سبک یا شیوه بیان یک نویسنده با توجه به موضوع و مخاطب مورد نظر وی دارای ویژگی های خاصی است به طوری که سبک یک داستان با سبک نگارش مقاله علمی متفاوت است و نویسنده بر اساس این دو عامل، شیوه خاصی را برای نگارش بر می گزیند و در طول متن خود آن را رعایت می کند.

رعایت سبک متن زبان مبدأ در ترجمه، یکی از اجبارات مترجم است و همانطور که نویسنده سبک خاصی را برگزیده و در نوشتن، موضوع و مخاطب متن خود را در نظر گرفته، مترجم نیز نمی تواند در تغییر سبک اختیاری از خود داشته باشد زیرا چنین اختیاری به قربانی کردن سبک متن زبان مبدأ خواهد انجامید

وظیفه مترجم آن است که انگیزه نویسنده و هدف او را از انتخاب این نوع سبک به دست آورد و آنگاه این مقصود را با آگاهی از هر دو زبان مبدأ و زبان مقصد و فرهنگ آنها به گونه ای اثر بخش برگرداند

مترجمین گرامی باید توجه داشته باشند که در متون تخصصی نیز در آغاز هر ترجمه و قبل از شروع هر کار، باید برای به دست آوردن و مشخص کردن چگونگی سبک هر متن بکوشند و عناصر آن را تحلیل کنند که یافتن و رعایت سبک در ترجمه، خود مستلزم نوعی شناخت زبان است که از آگاهی و وقوف بر ظرایف آن زبان نشأت می گیرد. در تعیین سبک، دو عامل در دسترس مترجم قرار دارد که باید به آنها توجه کند:

1- واژه های به کار رفته در متن
2- طرز قرار گرفتن آنها در کنار یکدیگر

ذکر این نکته حائز اهمیت است که در انتقال سبک نویسنده در ترجمه متن، آنچه باید مد نظر قرار گیرد، نوع مخاطب است ، یعنی در عین حال که رعایت سبک نویسنده از الزامات یک ترجمه است اما مترجم می تواند برای انتقال آن از دو شیوه بهره گیرد: تقلید و جایگزینی.

جایگزینی به معنای یافتن سبکی مشابه در زبان و ادبیات مقصد است و تقلید صرفاً تکرار ابزار صوری سبک اصلی است . اینکه مترجم از این دو طریق کدام را انتخاب کند بیشتر به نوع مخاطب بستگی دارد

ممکن است مخاطب ویژگی سبک اصلی را درک نکند مگر اینکه تغییراتی در ترجمه به لحاظ سبک آن به وجود آید. ولی گاهی نیز خواننده به شکل سبک اصلی علاقه-مند است و یا قادر به درک آن می باشد، که در این صورت سبک متن اصلی حفظ می شود


اصول ترجمه

فن ترجمه همانند هر فن دیگری دارای قواعد و اصول مختص به خود است که پیروی از آنها برای انجام یک ترجمه کامل از هر جهت مطلوب و الزامی است. البته باید خاطرنشان کرد که این اصول از نظر نویسندگان و مترجمان مختلف به گونه های متفاوت در نظر گرفته شده اما روح کلی حاکم بر آنها تقریباً ثابت است. اصول ترجمه را کلاً می توان بر دو نوع تقسیم کرد : اصول نظری و اصول عملی

اصول نظری

ترجمه بر مبنای نظریات اهل ترجمه استوار است و معمولاً شامل کلیه قواعد، روش ها و آگاهی های مختص به ترجمه بوده شامل 4 اصل زیر است:

اصل امانت : یکی از مهم ترین اصولی که باید در انجام ترجمه رعایت شود این است که مطلب یا متنی که برای ترجمه در اختیار مترجم قرار می گیرد، حکم امانت را دارد. مترجم نباید در آن دخل و تصرف های بی رویه یا خودسرانه و غیرضروری انجام دهد. او باید تنها پیام اصلی نویسنده را به بهترین وجه ممکن به زبان مقصد بیان کند و از افزودن یا کم کردن کلمات و جملاتی که ممکن است به متن اصلی لطمه وارد سازد، خودداری کند.

اصل امانت در ترجمه ایجاب می کند که مترجم بتواند با ذوق سلیم و طبع لطیف خود متن زبان مبدأ را به زبان مقصد طوری برگرداند که خواننده متن:

  • با جملات نامأنوس و دور از ذهن مواجه نشود.

  • با کلمات نا متعارف روبه رو نگردد

  • با ساختارهای عجیب و بیگانه همگام نشود.

اصل دقت : رعایت این اصل موجب می شود مترجم در چهارچوب واژه ها عبارات و اصطلاحات، منظور و مقصود اصلی نویسنده را از پیام مبدأ استنباط کند و آن را بدون کمترین دخل و تصرف غیر لازم به زبان مقصد برگرداند.مترجم باید سعی کند با انتخاب بهترین معادل از کمترین لغزش ها جلوگیری کند و دقت لازم را در انتخاب آنها به کار بندد. اما باید توجه نمود که مفهوم دقت مصداقش بسته به متن تفاوت می کند؛ به طوریکه نوع دقتی که در ترجمه متون وحياني وعلوم ریاضی لازم است با متونی که با زبان طبیعی و خصوصیات مشترک بشری یا فرهنگی سروکار دارد، بیشتر است.

اصل وفاداری : آن که مترجم نسبت به نویسنده زبان مبدأ وفادار باشد و پیام متن را بدون هیچ کم و کاست به زبان مقصد ترجمه کند.

اصل صداقت: از آنجا که مترجم به منزله عامل و عنصر و وسیله ارتقا علمی و فرهنگی جامعه به شمار می رود وظیفه بسیار خطیری به عهده دارد و بایستی همواره در کار ترجمه با راستی و درستی عمل کند و از به کار بردن نکات و اصطلاحات انحرافی بپرهیزد و آنچه را نویسنده در نظر داشته است به طور کامل و صحیح بیان کرده و کوچکترین نظر خود را در متن نگنجاند

اصول عملی

سازش های واژه ای و دستوری : منظور از سازش های واژه ای و دستوری آن است که مترجم برای اینکه پیام زبان مبدأ را از لحاظ معنی، منظور، مفهوم، سخن و سایر جنبه های کلام حفظ کند، باید آن را از زبان مبدأ جدا کند و دوباره آن را به فرم زبان مقصد بیافریند. برای انجام این کار مترجم نيازمند برخی تغییرات، تعدیل ها و تطبیق های واژه ای و دستوری است. در این راستا ممکن است لازم شود مترجم برای رسیدن به مقصود نهایی اعمال زیر را انجام دهد:

  • مفردی را جمع یا جمعی را مفرد کند.

  • زمان فعلی را از گونه ای به گونه دیگر درآورد

  • فعل معلومی را به فعل مجهول و فعل مجهولی را به فعل معلوم درآورد.

  • قواعد دستوری را به مقتضای کلام کم یا زیاد کند.

  • جمله ای را که با فعل لازم بیان شده، به صورت جمله ای که با فعل متعدی بیان می شود، تبدیل کند.

  • صل انتخاب نزدیک ترین معادل

منظور از این اصل این است که مترجم باید برای تهیه یک ترجمه روان، نزدیکترین معادل ها را در زبان مقصد شناسایی کند تا متن مورد ترجمه غیرعادی و نامأنوس جلوه نکند.

اصل برتری معنی : در هر زبان، معمولاً اکثر واژه ها دارای یک معنای اصلی و چندین معنای مجازی می باشند. در بسیاری موارد، تفاوت معانی یک واژه بسیار کم و ناچیز است. هر زباني برای بیان معانی به کمک واژه ها از یک رشته امکانات ویژه استفاده می کند و مترجم باید از این امکانات آگاه باشد تا متوجه تمامی معانی واژه باشد و حاصل کار او در حد مطلوب واقع شود.

اصل ماهیت سبک : توضیحات آن قبلاً ارائه گردید.


آنچه مسلم است این است که مترجم، برای ارائه یک ترجمه خوب و دقیق علاوه بر آنکه از اصولي که چهارچوب کلی کار را شکل می دهد تبعیت می کند، باید خود نیز دارای ویژگی ها و توانایی و پیشینه فکری مناسبی باشد که به نظر می آید مهمترین آنها عبارتنداز:

  • مترجم باید نسبت به متنی که ترجمه می کند درک کارشناسانه و دانش کافی داشته باشد. یعنی در زمینه متنی که ترجمه می کند با شناخت کافی از منابع، کتاب های راهنما و کتابخانه به دانش نخستین خود در زمینه مربوط ژرفای لازم را ببخشد.

  • مترجم باید دانش زمینه و معلومات عمومی از کشور زبان مبدأ داشته باشد و این از ضروریات ترجمه است. چرا که بدون داشتن این معلومات، درک و فهم بسیاری از نکته ها و اشاره هایی که در متن آمده اما شرح کافی نیافته است، برای مترجم دشوار و حتی ناممکن خواهد بود.

  • از آنجا که هر فرهنگ مجموعه ای پیچیده از نگرش ها، اعتقادات، ارزشها و قوانینی است که گروهی از مردم در آن مشترک اند و نویسنده متن مبدأ، این اعتقادات و نگرشها و . . . مخاطبان را که برایشان می نویسد، در نظر داشته است، مترجم نیز باید متن را مطابق با فرهنگ زبان مقصد برای آنها ترجمه کند بدون اینکه لطمه ای به متن اصلی وارد نماید. چرا که در هر فرهنگی اصطلاحات و اعتقادات و نگرش هایی وجود دارد که بار فرهنگی آن در زبان مقصد متفاوت است و معنا و مقصودی متفاوت را می رساند. بنابراین مترجم با احاطه کامل بر فرهنگ هر دو زبان، همیشه مراقب باشد که چیزی غلط معنا نشود و بد تفهیم نگردد و قبل از هر چیز حال و هوای فرهنگی آن متن را بفهمد و هر متن را با تحقیق و دقت در زمینه فرهنگی مرتبط، به زبان مقصد ترجمه کند.


در کار ترجمه، ظرایف و نکات خاصی وجود دارد که کمابیش همه نویسندگان به نوعی به آن اذعان داشته و با شیوه های مختلف آنها را بیان کرده اند. در این قسمت با توجه به مطالب بیان شده، به اجمال می توان موارد زیر را که برگرفته از کتب متعدد است، به عنوان اصول کلی بدین شرح ارائه داد:

  • ترجمه یک نوع اطلاع رسانی و بازگویی است و اگر مترجم موارد مبهم را به اجمال بگذراند، ترجمه قابل قبولی صورت نگرفته است.

  • اصطلاحاتی در زبان مبدأ هست که یافتن معادل خوب برای آن در زبان دوم از اهمیت بسزایی در ترجمه برخوردار است. لازمه این کار مطالعات گسترده و پردامنه مترجم در زبان مقصد و اطلاع کافی از چند و چون آن زبان و ظرافت های کلام است.

  • در ترجم باید محتوای متن و قصد نویسنده به خوبی درک شود.

  • مترجم باید از دانش وسیعی، در زبان مبدأ و مقصد برخوردار باشد.

  • از ترجمه لفظ به لفظ که هم به مفهوم متن اصلی و هم به زیبایی آن لطمه وارد می کند پرهیز شود.

  • واژگان درست و دقیق انتخاب شود.

  • متن ترجمه شده از نظر دستوری با متن اصلی تطابق داشته باشد.

  • سبک متن مورد ترجمه به خوبی مشخص شده باشد.

  • اصل مهم در ترجمه وفاداری است. مترجم باید هرچه را در متن اصلی یافت مي شود بی کم و کاست منتقل کند و در عین حال که ضوابط و معیارهای زبان مقصد را رعایت می کند خارج از چهارچوبی که در متن مبدأ هست، قدم برندارد.

  • از اصول اساسی در ترجمه، برابری در متن است. یعنی از ترجمه انتظار می رود که با اصل برابر باشد و کیفیت های متن مبدأ در آن حفظ شود.

  • هر متن باید با دقت و تحقیق در زمینه فرهنگی خودش به زبان مقصد ترجمه شود.

  • ترجمه باید در عرصه عمل کارآیی لازم را داشته باشد و با متن اصلی در درکی که خواننده نسبت به آن پیدا می کند، برابری کرده قابل فهم باشد.


معیارهای متن مورد ترجمه

متونی که برای ترجمه انتخاب می شوند باید دارای شرایط و ویژگی هایی باشند تا ترجمه اثر را معتبر و ارزنده سازند. به خصوص متونی که برای پایان نامه ترجمه می-شوند. معیارهای مورد نظر متون تخصصی عبارتند از:

  • متن مورد ترجمه باید از جمله منابع معتبر برای رشته مورد نظر باشد

  • از نظر تخصصی، متن، درست و مطابق معیار باشد

  • متن انتخابی برای ترجمه باید در مقایسه با منابع مشابه موجود، بهتر و کاملتر باشد.

  • متن اصلی قبلاً ترجمه نشده باشد مگر اینکه کیفیت کار در اثر حاضر بیش از ترجمه قبلی باشد.

  • ترجمه متن با توجه به منابع موجود در زبان مقصد ضرورت داشته باشد.

  • در مطالب متن مورد ترجمه نوآوری وجود داشته و مطالب به روز باشد

  • نیاز جامعه علمی به ترجمه اثر در نظر گرفته شده باشد.

  • در ترجمه هر متن باید به کار ویژه های آن متن توجه شود. مثلاً برای مخاطبان با تحصیلات عالی.

  • ترجمه باید از زبان اصلی کتاب مبدأ باشد نه ترجمه آن.

  • از آخرین ویرایش کتاب اصلی برای ترجمه استفاده شود.

  • موضوع با گرايش تحصيلي تخصصی مرتبط باشد .

اصول نگارش متن مورد ترجمه:

  • • شیوایی نثر فارسی در ترجمه متون غير فارسي به فارسي رعایت شود تا درک مطلب به سهولت انجام گیرد.

  • • معادل کلمات به دقت انتخاب شود و اصل یکنواختی واژه ها در تمامی متن رعایت شود.

  • • به علائم نگارشی و نقطه گذاری توجه شود.

  • • ویرایش ادبی مناسبی از متن ترجمه شده صورت گیرد

  • • توضیحات مطالب به صورت شرح نویسی و پاورقی آورده شود.

همانطور که ملاحظه گردید آشنایی مترجم به دو زبان کافی نیست؛ بلکه مترجم باید با فرهنگ هر دو زبان آشنا باشد تا بتواند آگاهی های لازم را به خواننده بدهد. در پاره ای موارد هرگاه توضیح مورد لازم در خود متن آورده شود خلاف امانتداری در سبک و روال کار نویسنده است و مترجم متهم به تفسیرنویسی و یا معنی کردن مطلب می شود. آنچه ضروری است به تناسب موضوع ترجمه ، در پاورقی مورد توجه قرار گیرد عبارتست از:

  • شرح مناطق و یا اسامی جغرافیایی.

  • سوابق و اسامی تاریخی.

  • آداب و رسوم و آیین های ملّی.

  • اساطیر، انتشارات و تمثیلات.

  • سبک نویسنده به ویژه بازی با کلمات که قابل انتقال به متن نیست.

  • واحد پول، وزن، اندازه گیری و ...

سطح ترجمه : سطح هر ترجمه بر اساس نیازسنجی مخاطبان آن تعیین می شود. خواننده هر ترجمه دارای اطلاعات، تجربه، تمایل، ذوق، توانایی و انتظاراتی است. سن معینی دارد و به قشر اجتماعی خاصی تعلق دارد و این عوامل مقتضیاتی است که باید لحاظ شود و موقعیت هر ترجمه بسته به آنهاست. همانطور که نویسنده خوب هنگام نوشتن، مخاطبان خود را در نظر دارد، یک مترجم نیز علاوه بر آنکه باید مخاطبان متن مبدأ را در نظر بگیرد، مخاطبان مقصد را نیز باید مدنظر قرار دهد و به این نکته توجه داشته باشد که حتی اگر یک پیام را برای گروه های مختلف با یک فرهنگ می نویسد باید آن را برای افراد مختلف به گونه های متفاوت بنویسد. از همین رو اطلاع از گروهی که نویسنده اصلی برایشان نوشته و گروهی که ترجمه برایشان انجام می شود دارای اهمیت است و آنچه سطح ترجمه را متفاوت می سازد میزان اطلاعات عمومی و سطح تحصیلات مخاطبان است.

از سوی دیگر نباید فراموش کرد که مترجم نیز باید در زمینه متنی که می خواهد ترجمه کند اطلاعات و دانش کافی داشته باشد تا بتواند از عهده ترجمه دقیق آن متن برآید. اینکه ترجمه انجام شده مناسب برای چه مقطع تحصیلی بوده و به عنوان کتاب درسی یا کمک درسی استفاده می شود و اینکه مخاطبان خاص داشته باشد یا قابل استفاده برای عموم باشد، با توجه به سطح ترجمه تعیین می شود که البته این عامل یکی از عوامل تعیین موارد بالاست و عواملی دیگر همچون موضوع متن ترجمه شده نیز در این امر دخیل است.


ساختار علمی پایان نامه و تحقیق پایانی

اینکه ترجمه متنی به عنوان پژوهش در یکی از سطوح تخصصی مورد پذیرش واقع شود، مستلزم این است که علاوه بر ترجمه متن با شرایطی که ذکر شد، نقد و بررسی نیز از مطالب آن صورت گیرد

همچنین داشتن مقدمه ای تحلیلی در ابتدای مباحث که شامل معرفی تألیف و مؤلف آن، ضرورت ترجمه متن و خلاصه ای از کل متن کتاب است، ضروری است. چرا که خواننده هر متن نسبت به تاریخ، فرهنگ و اوضاع اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی و فکری نویسنده اصلی بی اطلاع است و مترجم باید در مقام معرف و رابط میان دو متن، از خود ابتکار عمل نشان داده و به معرفی مؤلف و تألیف او بپردازد و چشم اندازی از ضرورت ترجمه اثر او را برای خواننده در زبان مقصد با توجه به شرایط علمی حاکم بر آن جامعه ترسیم نماید تا خواننده دیدی بازتر و نگاهی عمیق تر به متن داشته باشد.

از این رو ساختار علمی پایان نامه در قالب ترجمه باید به شکل ذیل باشد :

  • مقدمه : همانطور که ذکر شد باید تحلیلی بوده و مباحث مطرح شده در آن ذکر شود.

  • طرح بحث : بیان مسئله

  • چهارچوب نظری : که در اینجا چون پژوهش، ارزیابی نقدی و ترجمه یک کتاب است، چهارچوب نظری چندان متمایزی از کتاب، لازم ندارد و ارائه رویکردی کلی از موضوع کافی است.

  • اهمیت موضوع : شامل اهمیت کتاب ترجمه شده و اهمیت و ضرورت ترجمه آن برای جامعه علمی امروز

  • پیشینه پژوهش

  • اهداف

  • سوال اصلی

  • فرضیه پژوهش : بحث ترجمه نمی تواند فرضیه داشته باشد

  • مفاهیم و متغییرها

  • ترجمه متن اصلی

  • نقد و بررسی (حداقل 5/1حجم صفحات پایان نامه)

برخی از نکاتی که در ترجمه متون تخصصی با انواع گرایش ها لازم است رعایت شود:

  • آشنایی کامل با دستور زبان متن مبدا و مقصد

  • یافتن معنای لغات از کتب مرجع و اکتفا نکردن به گمان شخصی

  • شناخت عرف زمان شارع برای دستیابی به معنای مقررات و ترکیب ها از طریق مراجعه به فرهنگ نامه های کهن و ....

  • بنا گذاشتن بر اصل عدم ترادف واژگان و دستیابی به تفاوت معانی واژگان

  • پرهیز از تفنندر عبارت و برگردان یکسان هر واژه در همه جا (حتی الامکان یک واژه، همه جا، به یک صورت معنا شود).

  • توجه به پیام اصلی کلمات و ترکیبات، جدا از ساختار نحوی آنها

  • بیان معنای کنایه ای برخی الفاظ، در پاورقی.

  • تابعیت فهرست منابع در ترجمه از متن اصلی

سایر نکات:

  • حذف ارجاعات پایان هر فصل یا باب و زیرنویس آنها در ترجمه فارسی

  • آوردن توضیحات و تحلیل های ضروری از سوی مترجم، در پاورقی.

  • ذکر نام منبع اصلی در صفحه شناسنامه یا مشخصات

  • ذکر ترجمه شعرها و نقل قول ها در متن و آوردن اصل آن در پاورقی